کرامت انسان: چه‌قدر کرسی‌های آزاد اندیشی را جدی گرفته‌ایم؟

بسم رب الحسین – علیه السلام
ابتدا می خواهم از طرف خودم و همه دانشجویان و نخبگان کمی خجالت بکشم.شرمندگی واقعا اتفاق ناخوشایندی است.وقتی رهبر عزیزمان در مودر  کرسی های آزاد اندیشی فرمودند:من صدبار با کم و زیادش تاکید کردم، واقعا شرمنده شدم.یادم است در در دانشگاه سمنان سال 85 هم بیان فرمودند که عملاً آن کاری را که من گفته بودم نه در حوزه و نه در دانشگاه انجام نشده است.
رهبرا از تو به یک اشارت     از ما به سر دویدن
این شعر را بارها گفته ایم و شنیده ایم.اما فقط گفته ایم و شنیده ایم!!
کرسی های آزاد اندیشی را چقدر جدی گرفته ایم؟
میتوان در نگاهی اجمالی به بیانات امام خامنه ای(مدظله العالی) یک نقشه راه برای برگزاری این کرسی های آزاد اندیشی ترسیم نمود.
تعریف:
رهبر عزیزمان بسیار شفاف و واضح در سال 81 در دیدار اعضای انجمن اهل قلم فرق آزاد اندیشی و بی بندوباری را بیان نموده اند تا کسی نتواند حتی اندکی سوء برداشت نماید.
"آزاداندیشی یک حرف و بی‌بندوباری یک حرف دیگر است. آزاداندیشی این است که شما در حرکت به سمت سرزمین های ناشناخته معارف، خودتان را آزاد کنید، بروید، نیروها و انرژی هایتان را به‌کار بیندازید و حرکت کنید؛ اما معنای بی‌بندوباری این است که در حرکت به سمت قله یک کوه، اصلاً اهمیت ندهید که از کدام راه بروید. نتیجه این می‌شود که از راهی می‌روید و به نقطه‌ ای می‌رسید که نه راه پیش دارید و نه راه پس و فقط راه سقوط دارید! در کوهنوردی، آنهایی که اهل رفتن به ارتفاعاتند، این را کاملاً تجربه کرده‌اند."
ضرورت:
مقام معظم رهبری، سال 81 تاکید نمودند که " امروز ما احتیاج مبرمی داریم به این‌که تفکّر آزاداندیشانه – که با آن فرهنگ و علم تولید خواهد شد و گسترش و توسعه واقعی پیدا خواهد کرد – در جامعه رشد پیدا کند و بتواند استعدادهای افراد را به سمت خود جذب نماید."
همچنین در جمع اساتید دانشگاه در سال 88 به این نکته اشاره و چنین بیان داشتند:
"اگر چنانچه بحث‌های مهم تخصصی در زمینه‌ سیاسی، در زمینه‌ های اجتماعی، در زمینه‌ های گوناگون حتّی فکری و مذهبی، در محیط‌های سالمی بین صاحبان توان و قدرت بحث مطرح بشود، مطمئناً ضایعاتی که از کشاندن این بحثها به محیط های عمومی و اجتماعی ممکن است پیش بیاید، دیگر پیش نخواهد آمد. وقتی که با عامه‌ی مردم، افراد مواجه می‌شوند، همه نمی‌توانند خودشان را حفظ کنند. مواجهه‌ با عامه‌ مردم، انسان ها را دچار انحراف ها و انحطاط ها و لغزش‌های زیادی می‌کند."
هدف:
در بیانات سال81 در دیدار اعضای انجمن اهل قلم، هدف از برگزاری کرسی های آزاد اندیشی را چنین بیان فرمودند:
"ما باید این تجربیات ناشی از مباحثه و گفت و گوی سالم و محترمانه و شجاعانه را به‌ صورت تجربه‌ های انباشته‌ای درآوریم تا بتوانیم از آنها استفاده کنیم و علم را بارور نماییم."
سال81 در پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه:
"بی‌شک آزادیخواهی و مطالبه فرصتی برای اندیشیدن و برای بیان اندیشه توأم با رعایت «ادب استفاده از آزادی»، یک مطالبه اسلامی است و «آزادی تفکر، قلم و بیان»، نه یک شعار تبلیغاتی بلکه از اهداف اصلی انقلاب اسلامی است."

خط قرمزها مشخص میشود:
سال81 در پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی‌های نظریه‌پردازی  خط قرمزها و باید ها و نبایدها را  گوشزد می فرمایند:
"نباید از «آزادی» ترسید و از «مناظره» گریخت و «نقد و انتقاد» را به کالای قاچاق و یا امری تشریفاتی، تبدیل کرد چنانچه نباید بجای مناظره، به «جدال و مراء»، گرفتار آمد و بجای آزادی، به دام هتاکی و مسئولیت گریزی لغزید. آن روز که سهم «آزادی»، سهم «اخلاق» و سهم «منطق»، همه یکجا و در کنار یکدیگر اداء شود، آغاز روند خلاقیت علمی و تفکر بالنده دینی در این جامعه است و کلید جنبش «تولید نرم افزار علمی و دینی» در کلیه علوم و معارف دانشگاهی و حوزوی زده شده است. "
مجریان اصلی چه کسانی هستند؟
بیانات دانشگاه سمنان85
"باید راه آزاد اندیشی و نوآوری و تحول را باز گذاشت، منتها آن را مدیریت کرد تا به ساختارشکنی و شالوده‌شکنی و بر هم زدن پایه‌های هویت ملی نینجامد. این کار، مدیریت صحیح لازم دارد. چه کسی باید مدیریت کند؟ نگاه ها فوراً می‌رود به سمت دولت و وزارت علوم و…؛ نه، مدیریتش با نخبگان است؛ با خود شماست؛ با اساتید فعال، دانشجوی فعال و مجموعه‌های فعال دانشجویی."
نکته ای مهم که باید مد نظر بماند:
جوگیر نشوید. بحث درست بکنید، بحث منطقی بکنید. سخنی را بشنوید، سخنی را بگوئید
در دیدار با نخبگان سال 88 چنین می فرمایند:
"آنی که کمک میکند به پیشرفت کشور، آزادی واقعیِ فکرهاست؛ یعنی آزادانه فکر کردن، آزادانه مطرح کردن، از هو و جنجال نترسیدن، به تشویق و تحریض این و آن هم نگاه نکردن. یک وقت شما یک حرفی میزنید، ناگهان می‌بینید همه‌ی ناظران سیاسی جهان که وجودشان انباشته‌ی از پلیدی و خباثت است، برای شما کف میزنند. به این تشویق نشوید. به قول رائج بین جوان ها، جوگیر نشوید. بحث درست بکنید، بحث منطقی بکنید. سخنی را بشنوید، سخنی را بگوئید؛ بعد بنشینید فکر کنید. این همان دستور قرآن است. «فبشّر عباد. الّذین یستمعون القول فیتّبعون احسنه». سخن را باید شنفت، بهترین را انتخاب کرد. والّا فضای جنجال درست کردن، همین میشود که دیدید. جنجالِ قبل از انتخابات، بعد از انتخابات، انعکاسش میشود."

نتایج کرسی های آزاد اندیشی و جنبش آزاد اندیشی در جامعه چیست؟
در این چند سطر سعی شده است تا در حد توان به نتایج برگزاری کرسی های آزاد اندیشی پرداخته شود.بی تردید مزایای فراوان آن باعث شده است تا رهبر عالیقدر جهان اسلام با این صراحت بر روی این موضوع تاکید بنمایند.
نتایج این جنبش بزرگ را می توان چنین برشمارد:
1-        یکی از مزایای آن مدیریت اندیشه ها در جهت تبیین مبانی فکری و معرفتی است.آن هم در تمام زمینه های اجتماعی سیاسی عقیدتی و...
2-        یکی از حربه های دشمن برای محکوم کردن اسلام و نظام دینی، عدم پذیرش نظرات مخالف است.برگزاری کرسی های آزاد اندیشی این تفکر را از بین برده و محیطی شفاف  و بدور از اتهام را برای نقد و مناظره ایجاد میکند.
3-       نظام جمهوری اسلامی به واسطه پشتوانه عقلی و معرفتی محکم و عمیق،و با توجه به ایدئولوژی بی نقصی که داراست؛ هیچ مشکلی در برابر اندیشه های مخالف ندارد و قدرت پاسخگویی به نظرات مختلف را دارد. میتوانیم با برگزاری کرسی ها، این قدرت را به عرصه ظهور برسانیم
4-       آشنایی با مبانی فکری نظام جمهوری اسلامی.مبانی فکری که متاسفانه در معرض تبلیغات و هیاهوی پوچ تبلیغاتی، مورد غفلت واقع شده و باورهای ما را به ظواهری ساده و بی عمق مبدل ساخته است.
5-       مقابله با دسیسه دشمن در بزرگنمایی و کوچک نمایی مبانی دینی که یکی از اصول براندازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران است.به نحوی که حرام را حلال و حلال را حرام جلوه نموده؛ باطل را حق و حق را باطل نشان میدهند.دسیسه ای که متاسفانه قربانیان فکری زیادی را گرفته است.
6-       ایجاد فرهنگ منطق گرایی و مستدل سازی باورها در جوانان.
7-       متمایز نمودن دین حداکثری از دین حداقلی.
8-       تفکیک سازی حق از باطل.متاسفانه دشمن بسیار مدبرانه در بسیاری از حوزه های فکری و عقیدتی حق و باطل را چنان درهم آمیخته که بسیاری از جوانان را دچار توهم های فکری و روآوردن به مغالطه گری نموده است. اما به فرمایش امام خامنه ای (مدظله العالی) در نقد و بررسی که منطق و استدلال وجود داشته باشد حق همیشه پیروز است زیرا باطل مستدل نیست.
9-       توسعه علمی یکی از مهمترین اثرات کرسی های آزاد اندشی است. به طوری که برای رسید به هدف اصلی جنبش نرم افزاری و تولید علم در جامعه نیازمند نقد منصفانه و به اشتراک گذاشتن آراء،هم اندیشی و هم افزایی فکری در فضایی به دور از هرگونه تشنج، مغالطه و هوچی گری هستیم.همچنین این کرسی ها در جامعه روحیه تحول و خلاقیت را افزایش داده و نوآوری به شیوه ای کاملا منطقی و مستدل را گسترش میدهد.داشتن روحیه خلاق و فعال، یکی از نیازهای مهم جوامع علمی و دانشگاهی و حوزه های علمیه ماست تا از رکود فکری و معنوی رهایی یافته و در فضایی سالم به تولید علم و معرفت بپردازیم.
آسیب شناسی کرسی های آزاد اندیشی
باتوجه به حساسیت موضوع کرسی های آزاد اندیشی که رهبر فهیم، فرزانه و حکیم جهان اسلام امام خامنه ای(مدظله العالی) تاکید نمودند باید به آسیب شناسی این موضوع پرداخته شود.به نظر نویسنده هرچه زودتر باید اساس نامه، آیین نامه ای برای برگزاری این کرسی ها در مراکز علمی و دانشگاهی و حوزه های علمیه تدوین شده و همه طالبان حقیقی علم را در تکاپوی این جریان بزرگ فکری قرار داد. دغدغه سازی و ایجاد انگیزه مسئله بسیار مهمی است که بررسی آن، در این گفتار نمی گنجد اما اگر بخواهیم به طور اجمالی به آن بپردازیم می توان چنین بیان نمود که با توجه به حرکت سریع جوامع در همه زمینه های فکری – معرفتی و علمی، جامعه نیاز مبرم به این جنبش بزرگ دارد. تبیین این موضوع برای جوانان و اقشار مرتبط حائز اهمیت است. این بحث نباید مانند جنبش نرم افزاری به کندی جلو برود البته خود مقام معظم رهبری به این نکته اشاره نمودند که این حرکت عظیمی که در چند سال اخیر در زمینه تولید علم به راه افتاده است نتیجه همان جنبش نرم افزاری است ، که جدی گرفته شد و هنوز هم جای کار دارد.
با توجه به تعریف کرسی های آزاد اندیشی و جنبش آزاد اندیشی میتوان به چند آسیب مهم به طور اجمال اشاره نمود.
-          با نگاهی به واژه آزاد اندیشی می توان آن را به دو کلمه کلیدی آزاد+ اندیشه تقسیم نمود.این دو کلمه در جایگاه خود به تنهایی محور بسیاری از مسائل و معرفت های بشری هستند.در برگزاری این کرسی ها باید دقت نمود که قسمت دوم کلمه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ما به دنبال اندیشه آزاد بی قید نیستیم.اندیشه ای که فکر و روح انسان را مسموم کند.آزاد اندیشی با احساسات و تعصبات بیجا و خط فکری مغرضانه نه تنها حقایق را روشن نمی کند که گرد توهم و شبهه افکنی را در فضای فکری جامعه پراکنده می نماید.
-           فضای برگزاری این کرسی ها باید به دور از تاثیرپذیری از جریان های فکری خاص و انحرافی و یا حتی حزب خاصی ، اجازه نقد و بررسی منصفانه و متعهدانه را در چارچوب عقل، منطق و دین به دنبال داشته باشد.
-          یادمان باشد که برای رسیدن به سعادت حقیقی تکیه بر عقل به تنهایی کافی نیست.عقل و وحی دو عنصر مهم در رسیدن به اصل حقایق بوده و هست.در این کرسی ها صرفا پرداختن به دلایل عقلی نمی تواند راه گشا باشد و مطمئنا فضایی آلوده به شبهه را به دنبال خواهد داشت.چه در مسائل عقلی چه در مسائل اخلاقی و اجتماعی .
-          برگزاری این کرسی ها و اجازه ظهور و بروز شبهه در بحث ها نیازمند وجود کارشناسان خبره و متعهد در جلسه می باشد.تشکیل تیم های چند نفره متشکل از کارشناسان خبره و با تجربه در برگزاری این کرسی ها به عنوان اولین قدم، مهم و اساسی است.
-          کرسی های آزاداندیشی نباید محدود به حوزه خاصی مثلا سیاست شود.همانطور که مقام معظم رهبری(مدظله العالی) به این نکته توجه نمودند می توان در مسائل اجتماعی، سیاسی، عقیدتی، اخلاقی، هنری، حکومتی و ...به برگزاری این جلسات پرداخت. شبهات را پاسخ داد و توهمات ناشی از تبلیغات سوء دشمن را برطرف نمود.محدود کردن آن در یک حیطه باعث منفعل نمودن جنبش آزاداندیشی میشود.
-          نتایج مناظرات و نقدها باید طبقه بندی شده و به صورت بروشور، مجله و یا هر رسانه قابل دسترس دیگری به مخاطبان ارائه شود.این کار باعث ترویج و تشویق اندیشیدن و خلاقیت فکری شده و در جامعه نوعی حرکت فعالانه فکری- معرفتی ایجاد می شود.افراد می توانند نظرات را نقد کرده و به راحتی آن را بررسی نمایند. اما مهم نتیجه درست و بهره برداری به موقع و به جا از نتایج است. صرف برگزاری این جلسات، گزارش دهی و نوشتاری نمودن آنها هم ، راه به جایی نمی برد.بررسی های به دست آمده را باید در راستای جنبش نرم افزاری به طور کاملا جدی  پیگیری نمود و نظریه ها و نوآوری ها را در چرخه تولید علم در همه رشته ها اعم از انسانی، تجربی، فنی و...به کار بست.
یا حق