به گزارش خبرگزاری فارس، اعظم فخر یکی از سه پژوهشگر اصلی مجموعه موسوعه امام حسین است. وی وظیفه تحقیق بر روی محور «فضایل و مناقب» تاریخ امام حسین(ع) را برعهده داشت و از سال 1365 که به جمع پژوهشگران موسوعه پیوست تا پایان این پژوهش بزرگ به همکاری خود ادامه داد.
* در ابتدای کار در موسوعه، چه کسانی به شما کمک فکری دادند؟
* بعد از فارغالتحصیل شدن از دبیرستان به درسهای حوزوی روی آوردم و چهار، پنج سالی در مدرسه عالی شهید مطهری درس خواندم. همزمان با ورود به این مجموعه در دفتر کمکآموزشی، به دانشگاه هم راه پیدا کردم. در طول دانشگاه، اتفاق خوبی که افتاد، این بود که به استفاده از محضر استادانی چون آیتالله موسوی بجنوردی، مرعشی و دکتر احمد بهشتی موفق شدم که با تاریخ امام حسین آشنایی داشتند و جوابهایی که این بزرگان به من میدادند، در پیشرفت کار «تاریخ امام حسین(ع)» بسیار راهگشا بود. بهطور کلی نظراتشان باعث رشد مجموعه میشد و بسیار تأثیرگذار بود.
* آیا مورد دیگری برای معرفی دارید؟
* مراجعات مکرر به کتابخانه شماره 1 و 2 مجلس و سوالاتی که در مسیر کار ایجاد میشد، موجب شد تا در موارد متعددی از محضر عبدالحسین حائری که در آن زمان رئیس کتابخانه مجلس بود، مستفیض شویم. ایشان فردی بسیار مطلع در زمینههای گوناگون بود و تا آنجا که توانست امکان استفاده بهتر و مفیدتر از کتابخانه را برای ما فراهم میکرد. در مجموع طوری ما را اکرام میکرد که نشان میداد برای این کار ارزش ویژهای قائل است. در کتابخانه مجلس شعبه خیابان ولیعصر، فردی بهنام آقای بندلی بود که همکاری شایانی با ما داشت. خاطرم هست مکان مطالعه با دو قفسه کتاب، به دو قسمت تقسیم شده بود که بخش کوچکترش به خانمها اختصاص داشت و نور کافی هم نداشت. روزی به ایشان گفتم اینجا نور کافی ندارد و ادامه کار مطالعه را برای ما مشکل میکند، اگر ممکن است فکری بکنید. به هر حال پس از مدتی لامپ بزرگی دقیقاً بالای میز مطالعه نصب کردند و مشکل ما حل شد.
**توصیه رهبر انقلاب به ما انگیزه میداد
*چه چیز برای پیشبرد کار، به شما انگیزه میداد؟
*یکی از عوامل موثر در انگیزه من برای ادامه این کار، توصیه آیتالله خامنهای بود. ایشان به ما گفتند حالا که انقلاب شده شما مثل طلبههای قبل از انقلاب نیستید که گمان کنید دیده نمیشوید و نمیتوانید تأثیرگذار باشید. شما باید فکر کنید که به جهان اسلام تعلق دارید. بنابراین طوری کار کنید که برای جهان اسلام موثر باشید. این حرف، برای من انگیزه بزرگی شد و نگرش مرا برای انجام این کار خیلی تغییر داد و در زاویه دید من خیلی تأثیر داشت. طوری که دیگر هدف من و بقیه مجموعه هم این بود که کاری موثر انجام دهیم. خدا را شکر که به همین سمتوسو حرکت کردیم.
*چه شد که تاریخ امام حسین(ع) به این وسعت و گستردگی کار شد؟
* در مورد وسعت کار باید بگویم، یکی از منابع مورد استفاده ما، مجموعه عظیم بحارالانوار بود. وقتی ما شروع به خواندن این مجموعه کردیم تازه ارزش آن برایمان مشخص شد؛ حتی بعد از مدتی با دوستانمان صحبت کردیم که خوب است به سبک بحارالانوار کار را پیش ببریم. به نظرم این وسعتی که الان حاصل شده است، محصول همان نگرش و تأثیر بحارالانوار بود. بحارالانوار برای جامعه مسلمین یک سرمایه است و ما هم باید بر این سرمایه میافزودیم، چون بخش فارسی آن کم و مخاطب فارسیزبان نیز بسیار زیاد است. بنابراین باید برای این مخاطبان که قصد آشنایی با فرهنگ و تاریخ عاشورا را داشتند و دارند، منبعی قابل اعتماد تهیه کنیم.
*چه کسانی در این طرح شما را یاری کردند؟
* سید عبدالعزیز طباطبایی. آن مرحوم تنها کسی بود که کتابهایش را امانت میداد. ما از خیلیها کتاب به امانت میخواستیم، اما حتی کسانی هم که در تهران بوند، به نحوی تقاضای ما را رد میکردند. اما فقط آقای طباطبایی با طیبخاطر و بزرگواری خاصی کتابهایش را امانت میداد، بدون اینکه دغدغهای داشته باشد. تا جایی که یادم میآید نزدیک به 50 جلد کتاب از کتابخانه شخصی ایشان امانت گرفتیم.
* از چه طریقی کتابهای مورد نیاز پژوهش را تهیه میکردید؟
* این کار از راههای مختلف تأمین میشد. یک راه مراجعه به نمایشگاه کتاب بود که خود جایگاه ویژهای داشت، هم از لحاظ اهمیت علمی و هم حواشی آن. یک راه مراجعه به علما بود، البته در تهران ما از کتابخانه شخص دیگری جز آقای جاودان استفاده نکردیم. برای این کار مدت زیادی به یکی از اساتید مراجعه میکردم، بالاخره روزی به ایشان گفتم ما از علمای قم کتاب گرفتیم و رسم امانتداری را نیز میدانیم، شما چرا از امانتدادن واهمه دارید، ایشان گفتند از بس کتاب امانت دادهام و بازنگشته است، دیگر به این کار رغبتی ندارم. یک بار کتابی را به دوستی امانت دادم، سالها طول کشید پس نداد. یک بار که اتفاقی او را دیدم و موضوع کتاب را یادآوری کردم. او گفت من در وصیتنامهام ذکر کردهام که این کتاب مال شماست و هنوز هم آن کتاب به دست من نرسیده است. کاش امانتداری در موضوع کتاب لااقل در حد بقیه موضوعات بود.
* آیا تاکنون مجموعهای با این وسعت درخصوص حضرت امام حسین(ع) ارائه شده است؟
* یکی از کتابهای غنی و پرمحتوا در مورد شخصیت حضرت امام حسین(ع) کتاب «ناسخالتواریخ» است که متن فارسی آن هم، موجود است و مطالب مورد نظر ما را هم بهطور وسیع مطرح کرده است. این اثر، از کتابهای مبسوطی است که میتوان گفت همپایه کتاب «نفسالمهموم» است. البته این نکته نیز قابل توجه است که نام «موسوعه» خود نشاندهنده ویژگیهایی است که این کار تحقیقی را از دیگر تلاشهایی که قبلاً صورت گرفته متمایز میسازد. مثل کثرت مراجع معتبر ارائه شده و اعمال و شیوه فنی تحقیق و واگذاری برداشت از مطالب به محقق و...
*با توجه به اینکه شما مسئولیت محور سوم ـ امام حسین (ع) خارج از تاریخ عاشورا ـ را به عهده داشتهاید، در این زمینه توضیح بفرمایید.
* بررسی منابع ـ اعم از منابع تاریخی، حدیث و تفسیر ـ منجر به بروز وجوه دیگری غیر از فضایل و مناقب شد منجمله شخصیت امام(ع) در قرآن که طی تحقیق و آهسته آهسته شکل گرفت و تکامل پیدا کرد و دیگر مباحث عبارتاند از: مشخصات فردی امام(ع)، امامت ایشان، جایگاه امام(ع) در دیدگاه پیامبر و تبیین افعال و اقوال ایشان. آنچه در این مجموعه جلب نظر میکند اتفاق نظر محدثین شیعه و سنی حتی سبقت اهل سنت در بیان «آمیختگی و جداییناپذیری تولی و تبری پیامبر و اهل بیت (علیهمالسلام) میباشد. معجزات، سیره، سخنان امام(ع)، امام حسین(ع) و حضرت مهدی(عج)، اخبار شهادت، فلسفه شهادت، رفع شبهه از شهادت امام(ع)، امام(ع) و اصحاب، امام(ع) و قاتلان ایشان، گریه و عزاداری در مصیبت امام(ع)، تربیت و زیارت ایشان. ما در ارائه مطالب به گونهای عمل کردهایم که مخاطب بدون قضاوت مستقیم ما در قضیهای خاص، خود به نتیجهای قابل قبول برسد و در مورد مسائل مطرح شده به قضاوت بنشیند. در واقع ما با تنظیم اطلاعاتی پراکنده، راوی تاریخ سراسر افتخار و شکوه زندگی حضرت امام حسین(ع) بودهایم.
*چه روشی را برای استفاده از کتاب پیشنهاد میکنید؟
* در مورد نحوه استفاده از کتاب، اطلاع از ویژگیهای آن برای ورود و بهرهبرداری موثر است. از آنجا که سعی شده اطلاعات حول محور امام(ع) تا حد ممکن کامل باشد، این موضوع موجب شده تا محتوای کتاب چندوجهی شود. به این معنا که تنها یک کتاب مقتل، تاریخ و... نباشد، بلکه علاوه بر اینها شامل رجال، حدیث، تفسیر، کلام و... هم باشد و کوتاهترین راه برای دستیابی به محتوای کتاب، مراجعه به فهرست اجمالی موضوعات است که در انتهای کتاب با عنوان «فهارس» آمده است.