با سلام و عرض تشکر از اینکه حضرتعالی وقت گرامی خود را در اختیار واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران قرار دادید. اجازه میخواهم از محضر مبارکتان تقاضا کنم با توجه به اینکه همه ساله حضرتعالی از نمایشگاه بینالمللی کتاب بازدید میکنید، بفرمایید نمایشگاه امسال را چگونه مشاهده فرمودید و ارزیابیتان از چاپ و نشر کتابهای معرفی شده چیست؟
بسماللَّهالرّحمنالرّحیم. امسال تا آن حدی که من توانستم مراجعه کنم و ببینم، بحمداللَّه نمایشگاه را خیلی پُرشور و خوب و کامل یافتم. آقایان مسوول گزارش دادند که امسال مراجعان به نمایشگاه از سالهای قبل بیشتر بودهاند؛ من هم در مشاهدهی رویاروی همینطور احساس کردم. کتابها هم خوب بود. از ناشران که سوال میکردم، معلوم میشد اغلب آنها کتابهای چاپ جدید و بعضی کتابهای اولین چاپ داشتند. پیدا بود که حرکت گسترش کتاب و پخش آن در بین مردم و ایضاً تولید کتاب در سطوح مختلف، یک حرکت مستمر و رو به کیفیتیابی است و بحمداللَّه خوب بود. این نمایشگاه - تا آن حدی که من توانستم ببینم - از لحاظ مراجع و ناشران و عرضه کنندگان کتاب، نمایشگاه خوبی بود.
و اما نکتهیی که باید به آن اشاره کنم، این است که ما در زمینهی کتاب، چند تکلیف مهم بر عهده داریم: یک تکلیف این است که در عرصههای فکری مختلف، کتاب تولید کنیم؛ آن هم کتاب خوب. چنین تکلیفی نه فقط بر عهدهی مسوولان کشور است، بلکه کل کشور و طبقهی اهل فرهنگ، چنین تکلیفی دارند.
تکلیف بعدی این است که کتابخوانی به عنوان یک سنت رایج در آید؛ به طوری که همهی قشرها در کشور کتابخوان شوند و کتابخوانی، مخصوص عدهیی از افراد جامعهی ما نباشد؛ کمااینکه در گذشته این طور بوده است؛ یعنی عدهیی کتابخوان و اهل کتاب و اهل مراجعهی به کتاب بودند، اکثریت هم دور از کتاب و فارغ از همّ آن به سر میبردند؛ این درست نیست. البته امروز وضع بهتر شده است و انسان میتواند این را حس کند. بعضی از ناشران به من میگفتند: ما تشکر میکنیم از اینکه میبینیم فرهنگ کتابخوانی توسعه پیدا کرده است و مردم به کتاب تمایل بیشتری نشان میدهند. پس این کار هم در حال پیشرفت است. البته اگر ما به حدی برسیم که مورد نظر من در این صحبت است، باید تعداد کتابهایی که هر بار چاپ میشود، از دو هزار و پنج هزار و ده هزار به دویست هزار و سیصد هزار برسد؛ یعنی با چنین کمیت بالایی باید کتاب در جامعه پخش شود. امروز از شصت میلیون جمعیت کشور ما، تعداد کثیری اهل سواد و کتابند و بیشتر هم خواهند شد؛ چون جمعیت رو به تزاید است. اگر همه کتابخوان شوند، باید کتاب زیادی داشته باشیم تا در دسترس آنها بگذاریم.
تکلیف سومی که ما در زمینهی کتاب بر عهده داریم، نقد و بررسی کتاب است. من امروز میخواستم این نکته را با جناب آقای میرسلیم، وزیر محترم در میان بگذارم؛ الان اینجا میگویم تا هم ایشان و دوستانی که رسماً مسوول چنین کارهایی هستند، توجه کنند و هم اهل فرهنگ کلاً توجه داشته باشند. وقتی کتاب با کمیت بالا در اختیار همه قرار میگیرد، یک نوع حیرت برای بعضیها به وجود میآید که آیا این کتاب را بخوانیم، نخوانیم؛ خوب است، بد است؛ مفید است، یا بیفایده است. کتاب بیفایده، یعنی مضر. انسان وقتی را برای مطالعه صرف میکند و اگر کتاب، بیفایده باشد، حکم مضر دارد. البته خیلی بندرت میشود کتابی پیدا کرد که بکلی بیفایده باشد؛بالاخره هر کتابی یک نوع فایده دارد؛ لیکن وقت انسان محدود است. کسانی که اهل مراجعه به کتابند، احتیاج دارند که اهل نظر و اطلاع، کتابها را به آنها معرفی کنند. ما متأسفانه مطبوعاتی که از لحاظ وسعت و کیفیت، مخصوص اینکار و شایستهی این زمان باشد، نداریم؛ در گذشته هم اگر بود، خیلی نادر بود و سطح چندان بالایی نداشت. البته امروز هم در گوشه و کنار مواردی وجود دارد که کافی به نظر نمیرسد. من میخواهم از اهل فکر و نظر و قلم و کتاب و کسانی که به کتاب اهمیت میدهند، خواهش کنم که به نقد کتاب بپردازند. امروز کتابهای بسیاری نوشته و چاپ و منتشر میشود. اگر خوانندهیی دربارهی این کتابها آگاهی لازم داشته باشد، آنها را بسرعت خواهد خرید و مطالعه خواهد کرد و بلکه دوباره خواهد خواند؛ اما وقتی آگاهی ندارد، سراغ این کتابها نمیرود. البته بسیاری از کتابها بعکساند و اگر خوانندهی مشخصی آگاهی داشته باشد، به آنها نگاه نخواهد کرد؛ زیرا وقتش را ندارد یا مثلاً نیازی به مقولات مطرح شده در این کتابها ندارد و یا به دلیل اشکالی که در این کتابها هست، سراغ آنها نمیرود. پس نقد کتاب، جزو کارهای لازم است. الان در بعضی از مجلات که در قم و تهران منتشر میشوند، به نقد کتاب پرداخته میشود؛ لیکن خیلی ضعیف و بسیار کمتر از چیزی است که امروز لازم است. اگر من بخواهم در این زمینه حدسی بزنم، باید بگویم شاید بیست برابرِ نقدی که در این مجلات چاپ میشود، در حال حاضر لازم است؛ یعنی واقعاً چندین مجلهی مخصوص نقد لازم داریم؛ بعلاوهی مقالات نقدآمیزی که میتواند در همهی مطبوعات چاپ شود. چون دایرهی کتاب و کتابخوانی در حال گسترش است، پس مسألهی نقد هم باید گسترش پیدا کند؛مضاف بر اینکه بعضی اشخاص میتوانند یک سلسله کتاب را انتخاب کنند و اصلاً دربارهی آنها به طور منظم نقد بنویسند؛ مثلاً فرض بفرمایید سلسله کتابهای فلان نویسندهی معروفِ داخلی یا خارجی را بردارند و در یک جلد، دو جلد یا سه جلد نقد کنند؛ یا سلسله کتابهای فلان گروه از نویسندگان را در پنجاه جلد نقادی کنند و آنها را در دسترس علاقهمندان بگذارند؛ چنین کارهایی بسیار لازم است.
و اما ویژگی دیگری که من در نمایشگاهِ امسال به آن برخوردم - نه اینکه سالهای دیگر نبود، بلکه امسال برای من بیشتر واضح شد - این است که در حقیقت نمایشگاه حالت باشگاه فرهنگىِ عمومی پیدا کرده است؛ و این ویژگی خوبی است. اهل ادب، اهل علم، اهل فرهنگ، اهل ذوق، اهل شعر، اهل نویسندگی، اهل کتابخوانی، اهل نسخه شناسی و کسانی که با مسائل فرهنگ و ادب و معلومات ارتباطی دارند، اینجا همدیگر را جستجو میکنند و مییابند. در واقع نمایشگاه دارد ملتقا و محل دیدار اهل فرهنگ و کسانی میشود که به مقولهی فرهنگ علاقه دارند؛ و این اتفاقِ بسیار خوبی است. البته شنیدم که در نمایشگاهِ امسال سخنرانی و میزگرد هم گذاشتهاند؛ این کار، جنبهی دوم قضیه را تقویت میکند. انشاءاللَّه آقایان موفق باشند. من از وزارت ارشاد، بخصوص مسوولان نمایشگاه و کارهای مربوط به آن و همچنین از کسانی که به نحوی از انحاء کمک کردند و کتابها را در اینجا عرضه نمودند، صمیمانه تشکر میکنم. امیدوارم کار نمایشگاههای کتاب، روزبهروز بهتر شود. حتّی مانعی ندارد اگر ما یک نمایشگاه دایمی کتاب داشته باشیم تا به طور مستمر تازههای کتاب و آنچه به کتاب مربوط میشود، در محلی که در دسترس مردم باشد، عرضه شود؛ آن وقت مردم از وجود چنین مکانی مطلع شوند و ناشران هم برای عرضهی آثارشان بیایند. انشاءاللَّه خداوند به همه توفیق دهد تا بتوانند از کتاب، بیشتر استفاده کنند.
انشاءاللَّه موفق باشید