به مناسبت فرارسیدن ماه مبارک رمضان، رسانهی KHAMENEI.IR در سلسله یادداشتهای کوتاهی، با عنوان «تفسیر امین» سی ویژگی ممتاز تفسیری حضرت آیتالله خامنهای را تبیین میکند.
در دومین شماره از این مجموعه، دوران آشنایی حضرت آیتالله خامنهای با تفسیر و مفسران بزرگ مطرح شده است.
شخصیت تفسیری حضرت آیتالله خامنهای ریشه در تربیت قرآنی از دروران کودکی و نوجوانی دارد. حضرت آیتالله خامنهای اولینبار توسط مادر با شرح قرآن آشنا شدند. مادر ایشان، در میان آیات قرآن، بیشتر به شرح زندگی پیامبران میپرداخت. ایشان در همان دوران کودکی با زندگی حضرت موسی و حضرت ابراهیم آشنا شدند. حضرت آیتالله خامنهای دراینباره میفرمایند:
«مادرم با قرآن کاملاً آشنا بود و صدای خوشی هم داشت. ما وقتی بچه بودیم، همه مینشستیم و مادرم قرآن میخواند؛ خیلی هم قرآن را شیرین و قشنگ میخواند. ما بچهها دورش جمع میشدیم و برایمان به مناسبت، آیههایی را که در مورد زندگی پیامبران است، میگفت. من خودم اوّلینبار، زندگی حضرت موسی، زندگی حضرت ابراهیم و بعضی پیامبران دیگر را از مادرم - به این مناسبت - شنیدم. قرآن که میخواند، به آیاتی که نام پیامبران در آن است میرسید، بنا میکرد به شرح دادن.» (۱۳۷۶/۱۱/۱۴)
پدر، شخصیت موثر دیگری است که شهد علوم مورد نیاز تفسیر را به ایشان میآموخت. علوم ادبیات عرب و بلاغت را از پدر آموزش دیدند. ایشان دربارهی آن دوران چنین میفرمایند:
«پدرم بر درس خواندن ما بهطور مستمر نظارت میکرد. ما را گاه با تشویق و گاه با تندى، به آن ترغیب میکرد. من همیشه تسلیم روش پدر و مجرى خواست او بودم. هرگاه درمورد درسى که میخواندم، اظهارنظر میکردم، پدرم خیلى خوشحال میشد و به من که چهارده پانزده ساله بودم، میگفت: تو مجتهدى و قدرت استنباط دارى.» (خون دلی که لعل شد، ص ۲۸)
ایشان در چهار سالگی تحصیل را از مکتبخانه و با فراگیری قرآن کریم شروع کردند. دورهی دبستان را در نخستین مدرسهی اسلامی مشهد، دارالتعلیم دیانتی، گذراندند. در همین ایام، یادگیری قرائت و تجوید قرآن را نزد برخی قاریان قرآن مشهد آغاز کردند. همچنین، در همان دوران کودکی و نوجوانی از مفسر بزرگ آن روز مشهد، آیتالله سید هاشم نجفآبادی نیز بهره میبردند. حضرت آیتالله خامنهای دربارهی ایشان میفرمایند:
«در مدّت نزدیک به چهل سال اقامت در مشهد مقدّس، بیشترین تلاش خود را به تفسیر قرآن منعطف ساخته و محفل گرم و بیوقفهی تفسیریِ جذّابی در مسجد گوهرشاد (شبستان شمال غربی) برپا نموده بود... تسلّط او بر حدیث چنان بود که در هر مجلس و محفل، حتّی در جمع خانوادگی ـ که این حقیر در دوران کودکی و نوجوانی تا اوائل جوانی از اقبال حضور در آن برخوردار بودم ـ رشحهئی از آن کلمات نورانی را به کام حاضران میریخت.» (۱۳۹۴/۱/۲۵)
علامهی طباطبایی یکی دیگر از شخصیتهای موثر دوران کودکی و نوجوانی حضرت آیتالله خامنهای است. علامهی طباطبایی از دوران تحصیل در نجف با آیتالله سید جواد خامنهای (پدر رهبر انقلاب) رفاقت نزدیکی داشت. علامهی طباطبایی، بعضی سالها یکی دو ماه از قم به مشهد میآمد. گاهی صبحها میآمد خانهی آیتالله سید جواد و با هم به بحث مینشستند. (قزلی، مهدی، زندگی اینجاست، ص۶۷) فرزندان آقا سید جواد نیز با علامه ارتباط صمیمی داشتند. ارتباط فرزندان ایشان با علامه، ارتباطی مانند ارتباط با عموی خود بود. بعدها حضرت آیتالله خامنهای از مباحث تفسیری علامه طباطبایی استفاده کردند. (ولایتی، علیاکبر، دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج۲۱، ص۶۷۵.)