اثبات هلال ماه در شیعه و سنی با رویت هلال ماه صورت میپذیرد. در بین کشورهای اسلامی، فقط لیبی است که به رویت هلال کاری ندارد و یک قراردادی دارند که طبق آن عمل میکنند. ولی در اغلب کشورهای اسلامی با رویت هلال اول ماهشان مشخص میشود.
روایات خیلی صریحی هم از پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین در همین زمینه است که «صوموا لرویته وافطروا لرویته» یعنی با رویت ماه روزه بگیرید و با رویت هم عیدفطر را بگیرید. این در روایت مورد اجماع اهل سنت و شیعه است. پس مسئله رویت، اساس محکم فقهی و بسیار قوی دارد. البته موارد خیلی کمی از فقها، اشاراتی داشتهاند به اینکه مثلا به رویت نباشد ولی خیلی نادرند.
مبحث دیگری هم هست که اگر در محاسبات نجومی (که براساس تجربههای نجومی است و سابقهاش در مجامع اسلامی بیش از هزار سال است) منجمین توانستند به صورت یقینآور و مطمئن محاسبه کنند، آیا باز هم لازم است که افراد هلال را ببینند؟ بعضی از مراجع میگویند اگر یقین داشته باشد به این محاسبات، (حالا یا خودش اهل این محاسبات است یا به محاسبات دیگران به هر دلیلی یقین دارد) باید طبق همان عمل کند. بعضیها میگویند، نه یقین هم لازم نیست، اطمینان هم کند ولو یک درصد کمی هم احتمال خطا بدهد، ولی اطمینان هم بکند باید طبق همان عمل کند. پس بنابراین اینکه تصور میکنند که آیا مسائل علمی و تجربی جایی در فقه دارد یا نه؟ مشخص است که در فقه شیعه، اگر کسی یقین یا اطیمنان دارد باید طبق همان عمل کند.
حالا اگر کسی یقین نکرد به این محاسبات، چه؟ آنجا یک راههای دیگر هست. اینکه مثلا دو تا شاهد عادل رفته باشند و هلال را دیده باشند و بیایند به ما بگویند. یا یک جمع زیادی بگویند که هلال را دیدند؛ به طوری که آدم اطمینان پیدا کرده باشد، ولو هرکدام از آنها را نمیشناسد که چه کسانی هستند. راه دیگر این است که حاکم شرع حکم کند و بگوید اول ماه است (برای او عدهای بیایند شهادت بدهند و او اعلام کند). وقتی ما این اطلاع را کسب کردیم برای ما اثبات میشود. و آخر هم وقتی خود فرد ماه را ببیند، نیازی به شاهد و چیزی دیگری ندارد و میگوید من دیدم و تمام است.